Lokaa Hwagu Saa

Today Jestha 18, linguistic Black Day. On Jestha 18th 2056 VS (Tuesday June 1st, 1999), the Supreme Court passed an unjust verdict regarding the linguistic rights and that day has since been observed as the “Black Day”. The Black day represents the indignation and dissatisfaction of the people towards the prohibitory decision on the linguistic rights.

Eventhough all the mother tongues of Nepal are equal, the "Khas" language had been unjustly dominating. On Shrawan 10th 2054 VS (Friday July 25th, 1997), a board meeting of the Kathmandu Metropolitan City decided to regard Nepala-bhasa as an official language for local legislation. But some tyrant and non-democratic people who regarded Khas language as the only dominating language filed a case against the decision in the Supreme Court.

On 3rd Chaitra 2054 VS (Monday March 16, 1998), under the single bench decision of Judge Hari Chandra Upadhyaya an interim stay order was issued which prohibited the official use of Nepalbhasa (the Newar Language) in KMC. Later on Jestha 10th 2056 VS (Monday May 24, 1999), the Supreme Court passed a verdict prohibiting the use of Nepalbhasa and Maithili language as official languages for local administration. This unjust verdict given by the highest judicial body of the country on Jestha 18 gave way to the annual observation of the Black Day.

Today's Lahana, a special edition , on this day.

न्हू संविधान मब्यूसे हे संविधानसभा भंग जुल

जनपक्षिय संविधानया लागिं यक्व आस यानाच्वंपिं नेपा:मिपिन्तं न्हू संविधान मब्यूसे हे संविधानसभा भंग जुल। म्हिग: ता:ईतक नं मुख्य दलतय् दथुइ सहमतीया कुत: जूसां गुगुं नं कथं सहमती मयायगु कंग्रेस व एमालेया नियतं संविधानसभा भंग जुल। इलय् संविधान जारी मजूगु व म्याद नं थप मजूगुलिं औपचारिक घोषणा यायम्वा:क हे संविधानसभा स्वत: भंग जूगु ख:। दकलय् विडम्बनाया खँ, म्याद क्वचाइगु दिं म्हिग: संविधानसभाया बैठक तकं च्वनेमफुत। संविधान जारी जुइमखुगु अवस्था वसेंलि सरकारं वइगु मंसीर ७ गते संविधानसभाया न्हू चुनाव यायगु घोषणा यात। सहमती मजुसेंलि म्हिग: चान्हय् आकाझाकां स:तूगु मन्त्रिपरिषद् बैठकं मंसीर ७ गते न्हू चुनाव यायगु निर्णय या;गु ख:। संविधानसभाया म्याद तनेदैमखुगु निर्णय यासें सर्वोच्च अदालतं न्हू जनादेश कायगु वा मेगु हे विकल्प मालेत आदेश ब्युगु ख:। सर्वोच्चया फैसलाया आधारय् हे संविधानसभाया चुनाव यायगु निर्णय जूगु विज्ञान प्रविधी व वातावरण मन्त्री डा केशवमान शाक्यं कनादिल। गुंगू अरब ध्यबा खर्च जुइक संविधानसभां आ:तक या:गु फुक्क ज्या सित्तिं वंगु जुल। सहमतीया लागिं म्हिग: एकल पहिचानया माग यानाच्वंपिं आदिवासी जनजाती सभासद्‌त मिश्रित पहिचानयात नालेत तयार जूगु ख:। लिसें अग्राधिकारया माग तकं त्व:तूगु ख:। तर कंग्रेस व एमाले संविधान जारी यायगु पक्षय् खनेमन्त सा म्याद तनेगु खँय् नं विरोध हे यात। विवाद दुगु विषययात संविधानसभाय् प्रकृयाय् यंकेत नं कंग्रेस व एमालें हे पन। संघियता बाहेक मेगु फुक्क खँ दुथ्याका: संविधानसभा सचिवालयं न्हू संविधानया प्रारम्भिक मस्यौदा तयार यायधुंकूगु ख:।

आदिवासी जनजातीतयसं थौं नं संविधानसभा भवन घेराउ यानाच्वंन

पहिचान सहितया संघीयता दुगु न्हू संविधान इलय् हे जारी याकेत दवाव स्वरूप आदिवासी जनजातीतयसं थौं नं संविधानसभा भवन घेराउ यानाच्वंगु दु। मुख्य दलया शीर्षनेतातय् उपस्थितिइ सरकारलिसे जूगु गुंगू बुँदाया सहमती कार्यान्वयन व पहिचान सहितया संघीयता दुगु संविधान थौं हे जारी याकेत दवाव स्वरूप थौं नं संविधानसभा भवन घेराउ यायत्यंगु ख:। आ: ११ता: इलंनिसें संविधानसभायात प्यखेरं घेरा तया: आदिवासी जनजातीतयसं धर्ना बीत्यंगु दु। नेवा:त येँय् बसन्तपुलिइ व यलय् मंग: लायकुलिइ मुना: न्हू वानेश्वर वनेत्यंगु दु। नेवा:त तमुवान, मगरात व पहाडी लागाया आदिवासी जनजाती समुहलिसे जाना: कृष्ण टावर न्ह्य:ने धर्ना च्वनेत्यंगु दु। अथेहे, संविधानसभाया उत्तरपाखेंनिसें पुलांगु बानेश्वर दुवातय् तक शेर्पा, लामा लिसें हिमाली क्षेत्रया फुक्क आदिवासी जनजाती संगठनं धर्ना बीत्यंगु दु। मीनभवनय् ट्रलीबस दिकीथाय् ताम्सालिङ, किरात, लिम्बुवान लिसें पहाडी लागाया आदिवासी जनजाती संगठनतयसं संविधानसभा घेराउ यायत्यंगु दु। अथेहे, शंखमूलपाखें थरुहट, वल्लो किरात, आदिवासी जनजाती महिला महासंघ, अल्पसंख्यक सीमान्तकृत आदिवासी जनजाती संजाल लिसें तराई व भित्री तराई आदिवासी जनजातीतयगु संगठनं धर्ना बीत्यंगु दु। उखे, स्वनिगलं पिने थीथी जिल्लाय् सतक प्रदर्शन यायत्यंगु दु।

मुख्य दलत सुथंनिसें सहलह ब्याकाच्वन

सहमतीया लागिं मुख्य दलत सुथंनिसें सहलह ब्याकाच्वंगु दु। सुथय् बिस्कं बिस्कं आन्तरिक सहलह या:गु एकीकृत नेकपा माओवादी, नेपाली कंग्रेस नेकपा एमाले व संयुक्त लोकतान्त्रिक मधेसी मोर्चां छुं ईन्ह्यवंनिसें सहमतीया लागिं अन्तिम कुत: यानाच्वंगु दु। उकिया लागिं प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारय् मुख्य दलया बैठक च्वनाच्वंगु दु। बैठकय् संघीयताया खँय् सहमतीया कुत: यानाच्वंगु दु। माओवादी व मोर्चां पहिचान सहितया झिगू वा झिंप्यंगू प्रदेशया प्रस्तावय् सहमती यायमा: धा:गु दु सा कंग्रेस व एमालें धा:सा बहुपहिचानया आधारय् कम प्रदेश दयकेगु प्रस्ताव या:गु दु। थ्वहे झ्वलय्, संविधानसभाया म्याद क्वचाइगु दिं थौं संविधानसभाया बैठक नं च्वनेत्यंगु दु। आ: ११ता:त्या इलय् संविधानसभाया बैठक स:तात:गु दु। वयां न्ह्य: व्यवस्थापिका संसदया बैठक ११ता: इलय् स:तात:गु दु। तरदलतयसं सहलहया कारणं संविधानसबा व व्यवस्थापिका संसदया बैठक लिबाक्क जक सुरु जुइगु निश्चित हे दु। उखे, राष्ट्रपती डा रामवरण यादव व प्रधानमन्त्री डा बाबुराम भट्टराई दथुइ दलतय् दथुइ जूगु सहलहयाबारे खँ जुल। राष्ट्रपतीं थौं संविधान जारी मजूसा छु जुइ धका: न्यंगु ख:। प्रधानमन्त्रीं सहमतीया लागिं दलतय् दथुइ सहलह जुयाच्वंगु जानकारी बियादिल।

संविधानसभाया भविष्य

संविधानसभाया आयु क्वचायत छुं ई हे जक ल्यं दनिगु अवस्थाय् संविधानसभाया भविष्य व संविधान जारी मजूसा छु जुइ धैगु अलमल जुयाच्वंगु दु। तर दलतयसं अन्तिम इलय् तक नं सहमती याइगु आसा यायगु थाय् नं दनि। दलतयदथुइ शासकीय स्वरूप, निर्वाचन प्रणाली, न्यायप्रणाली थेंजा:गु खँय् सहमती जुइधुंकूगु दु। संविधानसभा सचिवालयं नं संघियताबाहेकया फुक्क विषययात दुथ्याका: संविधानया मस्यौदा दयकेधुंकूगु दु। सहमती जुल धा:सां थुपिं बिषययात नं संविधानसभाय् जानकारी मब्यूनिगु नेपा: राष्ट्रिय पार्टीया सभासद् बुद्ध सायमिं कनादिल। सहमति जुल धयात:गु छुं नं विषयया बारे थ:पिन्त छुं हे जानकारी मब्यूनिगु सायमिं कनादिल। अन्तिम इलय् वया: सहमती यायगु दलतय्‍गु बानि दुगुलिं थौं नं चान्हय् जूसां सहमती जुइगु आसा धा:सा यायफु। तर सहमती जुल धयात:गु विषययात नं मेपिं सभासद्‌तयत जानकारी मब्यूनिगुलिं यक्व हे शंका ब्वलंकूगु दु। अन्तिम इलय् वया: आदिवासी जनजातीतयगु मुद्दायात ध्याक्वय् लाका: सहमतीया लागिं मुख्य दलतयसं वाध्य याकीगु अवस्था खनेदु। दलतय् दथुइ मिश्रित शासकीय स्वरूपय् सहमती जूगु दु। गुकिया कथं राष्ट्रपती सेरेमोनियल जूसां छुंछुं अधिकार दइगु व कार्यकारी अधिकार प्रधानमन्त्रीयात बीगु निर्णय जूगु दु। अथेहे, मिश्रित समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीकथं ६०गू प्रतिशत प्रत्यक्ष व ४०गू प्रतिशत समानुपातिक प्रणालीं प्रतिनिधी ल्ययगु सहमती जूगु दु सा न्यायप्रणालीया खँय् संवैधानिक अदालत तयगु सहमती जूगु दु। तर थुकियात नं संविधानसभाय् ह:गु मदुनि। दलतय् दथुइ आ: नं सरकारया नेतृत्वया हे खँय् विवाद जुयाच्वंगु दु। मेगु विवादया विषय राज्य पुनर्संरचना ख:। संविधान सुनां जारी यायगु धैगु खँय् दलतय् दथुइ विवाद दु। संविधान जारी मजुइकं हे संविधानसभा विघटन जूसा फुक्क राजनैतिक दललिसें देययात नं घाटा हे जुइ। एकीकृत नेकपा माओवादी माओवादी व मधेसी मोर्चाया संविधानसभा व समावेशीया एजेण्डा नं ल्यनीमखुत सा कंग्रेस व एमालेयात राष्ट्रपतीपाखे राजनैतिक निकास पिकायगु कुतलय् थ:याके दुगु जनआधार त्व:फिकेमालीगु खतरा दु। वयां लिपा सतकय् खनेदैगु असहज अवस्थाया सामना यायमालीगु कारनं नं अन्तिम इलय् सहमतीइ मवंसे मगा:गु अवस्था दलतयत दु। उकिं अन्तिम इलय् आ:तक जूगु सहमतीयात मस्यौदाया रूपय् जारी याना: रुपान्तरित संसदयात ल्यंदनिगु विवाद ज्यंकेगु भाला बीगु व पहिचान सहितया १४गू वा १०गू प्रदेशय् सहमती याना: प्रधानमन्त्रीं राजीनामा बीगु दलतयगु लागिं मुख्य बिकल्प जुइफु। संकटकाल लागू याना: संविधानसभाया म्याद तनेगु, राष्ट्रपतीं अधिकार थ:गु ल्हातय् कायगु थेंजा:गु विकल्पं देसय् असहज परिस्थिती ब्वलनीगु खनेदु। उकिं थौं चान्हयतकया दुने हे न्हू संविधान दयकेत दलतयत यक्व हे दवाव दु।

थौं जेठ १४ गते, संविधान घोषणा यायगु अन्तिम दिं

थौं जेठ १४ गते, संविधान घोषणा यायगु अन्तिम दिं। दलतयसं थ:थ:गु हे अडान त:गु कारणं संविधानसभां संविधान च्वयगु नागरिकतयगु इच्छा पूवनीगु ख:मखु, व अलमल धा:सा अझं दनि। २०६७ साल जेठ १४ गतेया दुने हे जारी यायमा:गु संविधान, संविधानसभाया म्याद निदँ तनेधुंका: तकं जारी जुइमफुनि। सर्वोच्च अदालतया फैसलाकथं आ: म्याद तनेदैमखुगुलिं सहमती बाहेक मेगु विकल्प मदुगु नेतातयसं हे धयाच्वंगु दु। तर इपिं थ:गु अडानं लिच्यूगु नं मदुनि। दलतय् दथुइ सहमती मजूसां संविधानसभा सचिवालयं न्हू संविधानया प्रारम्भिक मस्यौदायात अन्तिम रूप बीधुंकूगु दु। दलतय् दथुइ सहमतीया फुक्क विषय दुथ्याका: सचिवालयं प्रारम्भिक मस्यौदा तयार या:गु ख:। मस्यौदाय् संघीयताया खँय् प्रदेशया ल्या:, सीमांकन व नामांकन न्ह्यथनात:गु मदु। दलत सहमत जूसा संविधान जारी जुइगु अवस्था दुगु सचिवालय स्रोतं धा:गु दु। दलतय् दथुइ सहमती जुइखतं हे प्रकृया क्वपाला: संविधान जारी यायफैगु सचिवालयं धा:गु दु।

वातावरण तथा विज्ञान प्रविधी मन्त्री डा केशवमान शाक्ययात थौं हनिगु

नेपा: राष्ट्रिय पार्टीया भ्रातृ संगठन नेपा: राष्ट्रिय ल्यायम्ह न्ह्यलुवा: नं थौं वातावरण तथा विज्ञान प्रविधी मन्त्री डा केशवमान शाक्ययात थौं न्हिनय् हनेत्यंगु दु। येँया क्षेत्रपाटीइ न्हिनय् प्यता: इलय् जुइगु ज्याझ्वलय् मन्त्री नियुक्त जुयादीगुलिं पार्टीनाय: डा शाक्ययात हनेत्यनागु पार्टी न्वकु नरेशवीर शाक्यं कनादिल। थुगु हे ज्याझ्वलय् नेवा: स्वायत्त राज्य मंका: संघर्ष समितिं नं मन्त्री डा शाक्ययात हनेत्यंगु वयकलं कनादिल। मन्त्री शाक्य मंका: संघर्ष समितिया सल्लाहकार जुयादी। उखे, नेपाली कंग्रेस सरकारं पिहांवनेधुंकूगु अवस्थाय् पार्टीया भूमिका स्पष्ट यानादिसें न्वकु शाक्यं राष्ट्रिय सहमतीया सरकारय् वंगु जुया: नेवा:तयगु हकहितया लागिं निर्णय यायत पार्टी स्वतन्त्र दुगु कनादिल। बहुमतीय सरकार मखुगुलिं सरकारया नेतृत्व यानाच्वंगु दलं सरकार त्व:तूसां पार्टीं नं सरकार त्व:तेमा: धैगु मदु धासें न्वकु शाक्यं नेवा:तयगु हकहितयात ध्यानय् तया: सरकारय् च्वनेगु वा त्व:तेगु धका: निर्णय याइ धयादिल। पहिचान सहितया संघीयता लिसें संविधानसभाय् पार्टीं दुथ्याकात:गु नेवा:राज्यया नक्सा हे नेवाराज्यया लागा सम्बन्धी पार्टीया बटमलाईन जुइगु वयकलं कनादिल।